รอบรู้เรื่อง “ไต” และ 3 ปัจจัยเสี่ยงที่ต้องระวัง

ไตเป็นอวัยวะสำคัญที่ทำหน้าที่กรองของเสียออกจากเลือด ควบคุมสมดุลน้ำและเกลือแร่ รวมถึงช่วยควบคุมความดันโลหิต หากไตได้รับความเสียหายอย่างต่อเนื่อง อาจทำให้ประสิทธิภาพการทำงานของไตลดลง และนำไปสู่โรคไตเรื้อรังได้

สิ่งที่น่ากังวลคือ โรคไตเรื้อรังในระยะแรกมักไม่แสดงอาการชัดเจน ผู้ป่วยบางรายจึงไม่ทราบว่าไตเริ่มทำงานผิดปกติ จนกระทั่งตรวจพบจากการตรวจเลือดหรือปัสสาวะ

1.ทำความรู้จักโครงสร้างและหน้าที่ของไต

โดยปกติร่างกายมนุษย์มีไต 2 ข้าง อยู่บริเวณด้านหลังช่องท้อง ใกล้กับกระดูกสันหลัง ไตแต่ละข้างประกอบด้วยหน่วยไตจำนวนมาก ซึ่งทำหน้าที่กรองเลือดและปรับสมดุลสารต่าง ๆ ในร่างกาย

หน้าที่สำคัญของไต ได้แก่

• กรองของเสียและสารส่วนเกินออกจากเลือดผ่านทางปัสสาวะ
  
• ควบคุมปริมาณน้ำและเกลือแร่ เช่น โซเดียมและโพแทสเซียม
  
• ช่วยควบคุมความดันโลหิต
  
• ผลิตฮอร์โมนที่กระตุ้นการสร้างเม็ดเลือดแดง
  
• ช่วยกระตุ้นวิตามินดีให้ร่างกายนำไปใช้ควบคุมสมดุลแคลเซียม

ภายในไตมีหลอดเลือดฝอยขนาดเล็กจำนวนมาก โดยเฉพาะบริเวณโกลเมอรูลัส (Glomerulus) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของระบบกรองเลือด หากหลอดเลือดเหล่านี้ได้รับความเสียหาย อาจส่งผลให้โปรตีนรั่วออกมาในปัสสาวะและการทำงานของไตลดลง

2.โรคเบาหวาน ปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่ทำร้ายไต

โรคเบาหวานเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของโรคไตเรื้อรัง เนื่องจากระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงเป็นเวลานานสามารถทำลายหลอดเลือดฝอยและระบบกรองของไต

เมื่อระบบกรองของไตเสียหาย อาจทำให้มีอัลบูมินรั่วออกมาในปัสสาวะ และหากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม การทำงานของไตอาจเสื่อมลงอย่างต่อเนื่อง

แนวทางป้องกันและดูแลสุขภาพไตในผู้ป่วยเบาหวาน

• ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดตามเป้าหมายที่แพทย์กำหนด
  
• ลดเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูงและอาหารหวานจัด
  
• เลือกรับประทานอาหารที่มีใยอาหารอย่างเหมาะสม
  
• ออกกำลังกายตามความสามารถและสภาพร่างกาย
  
• ตรวจการทำงานของไตและอัลบูมินในปัสสาวะเป็นประจำตามคำแนะนำของแพทย์

3.โรคความดันโลหิตสูง ภัยเงียบที่ส่งผลต่อไต

ความดันโลหิตสูงเป็นอีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่สามารถทำให้ไตเสื่อมได้ เนื่องจากแรงดันเลือดที่สูงอย่างต่อเนื่องส่งผลให้หลอดเลือดขนาดเล็กภายในไตเกิดความเสียหาย

เมื่อหลอดเลือดในไตเสื่อมสภาพ ประสิทธิภาพการกรองของเสียจะลดลง และในทางกลับกัน เมื่อไตทำงานผิดปกติ ก็อาจส่งผลให้ควบคุมความดันโลหิตได้ยากขึ้น

แนวทางลดความเสี่ยง

• ตรวจวัดความดันโลหิตอย่างสม่ำเสมอ
  
• ลดอาหารเค็มจัดและอาหารที่มีโซเดียมสูง
  
• ลดการบริโภคอาหารแปรรูปและอาหารสำเร็จรูป
  
• รักษาน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม
  
• รับประทานยาควบคุมความดันโลหิตตามคำสั่งแพทย์อย่างต่อเนื่อง

การควบคุมความดันโลหิตให้อยู่ในระดับที่เหมาะสมสามารถช่วยชะลอการเสื่อมของไต และลดความเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือดได้

4.การใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs อย่างไม่เหมาะสม

ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) เช่น Ibuprofen และ Naproxen เป็นยาที่ใช้บรรเทาอาการปวดและลดการอักเสบ

อย่างไรก็ตาม ยากลุ่มนี้สามารถลดการไหลเวียนของเลือดไปยังไต โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ ผู้ที่มีภาวะขาดน้ำ ผู้ป่วยโรคไต หรือผู้ที่ใช้ยาบางชนิดร่วมกัน

การใช้ยาในขนาดสูง ใช้ติดต่อกันเป็นเวลานาน หรือใช้โดยไม่มีคำ

ข้อควรระวังในการใช้ยา

• หลีกเลี่ยงการซื้อยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs มาใช้ต่อเนื่องด้วยตนเอง
  
• แจ้งแพทย์หรือเภสัชกรหากมีโรคไต เบาหวาน หรือความดันโลหิตสูง
  
• ไม่เพิ่มขนาดยาหรือรับประทานยาซ้ำซ้อนโดยไม่ปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์
  
• ผู้ที่มีโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์ก่อนเลือกใช้ยาแก้ปวดแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อ
• ภาวะไตบาดเจ็บเฉียบพลัน และอาจทำให้โรคไตที่เป็นอยู่แย่ลง

5.สัญญาณเตือนที่อาจบ่งบอกถึงความผิดปกติของไต

โรคไตในระยะแรกอาจไม่มีอาการ แต่หากการทำงานของไตลดลง ผู้ป่วยบางรายอาจพบอาการดังต่อไปนี้

• ปัสสาวะเป็นฟองมากหรือเป็นฟองต่อเนื่อง
  
• มีอาการบวมบริเวณใบหน้า รอบดวงตา เท้า หรือข้อเท้า
  
• ปัสสาวะผิดปกติ เช่น ปัสสาวะลดลงหรือมีเลือดปน
  
• อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย หรือเบื่ออาหาร
  
• ความดันโลหิตสูงหรือควบคุมได้ยาก

อาการเหล่านี้ไม่ได้ยืนยันว่าเป็นโรคไตเสมอไป แต่หากพบความผิดปกติควรเข้ารับการตรวจเพื่อหาสาเหตุ โดยเฉพาะผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง

6.การตรวจสุขภาพไตที่ควรรู้

การตรวจสุขภาพไตช่วยประเมินความผิดปกติได้ตั้งแต่ระยะแรก โดยการตรวจที่สำคัญ ได้แก่